Düzenlemeler kripto para piyasasını olgunlaştırabilir mi?

kripto para

Kripto sanal paralar, son zamanların en yoğun tartışılan ekonomi konularından biri haline geldi. Özellikle, 2017 sonunda Bitcoin’de yaşanan inanılmaz değer artışı ve sonrasında 2018 yılında yaşanan değer kayıpları sonrasında Bitcoin al-sat işlemlerinin gözle görülür ölçüde azaldığı görülmektedir.

Bitcoin ve altcoin piyasaları ve borsalarında, bunlara erişim sağlayabilen bir cihaz ve internet olduğu müddetçe dünyanın herhangi bir yerinden işlem yapılabilmektedir. Hal böyle olunca bu piyasaların takip edilmesi mümkün olmamaktadır. Bu durum, kripto sanal paralar ile tanışan ülkelerin Bitcoin ve altcoinden korkmaları ve onlara çekinerek yaklaşmalarının en önemli sebebi olmuştur.

Dolayısıyla pek çok ülke, kripto sanal paraların dezavantajlı yönleri üzerinde bunları azaltabilmek amacıyla düzenlemeler yapmıştır. Bu yazımızda, düzenlemelerin kripto sanal para piyasaları üzerinde ne tür etkilere sebep olduğu üzerinde duracağız. Dilerseniz başlayalım.

1.      Kripto paralar ile ilgili düzenleme yapma ihtiyacı

Yukarıda da kısaca değindiğimiz gibi; ülkelerin, kripto sanal para piyasaları üzerinde düzenleme yapma ihtiyacının pek çok farklı sebebinin olduğu söylenebilir. Ancak, bunların en önemlilerinden biri Bitcoin ve diğer kripto sanal paraların içerisinde yer aldığı piyasaların spekülatif hareket etkisi altında kalabilen, açık yapısıdır. Bitcoin ve diğer pek çok kripto sanal paranın yenilikçi özelliklerinden biri de merkezi olmayan (decentralized) yapıya sahip olmalarıdır. Bu durum, pek çok noktada avantajdır. Kripto sanal paraların bu denli ilgi görmesinin sebeplerinden biri de merkezi olmayan yapısı sonucu sağladığı kullanım kolaylığı ve güvenli yapısı sonucu kolay işlem yapılabilmesidir.

Ama bu merkezi olmama özelliği büyük bir dezavantaja sahiptir. Bu, yukarıda da kısaca bahsedildiği gibi piyasanın spekülasyonlara açık hale gelmesine neden olmaktadır. Bu nedenle de piyasalar tam serbestlik ile çalıştığı için dışarıdan müdahalelere oldukça açık bir hal almıştır. Piyasada bulunan güçlü oyuncuların yüklü alım satım olarak da tabir edilebilecek pump and dump hareketlerini Bitcoin piyasaları için engellemek mümkün değildir. Bu da Bitcoin ve altcoin piyasalarının spekülatif hareketler ile manipüle edilmesine oldukça müsait bir ortam sağlamaktadır.

Bunun dışında, Bitcoin ve diğer kripto sanal paralarla ilgili en önemli soru işaretlerinden biri de bu paraların yasadışı amaçlar doğrultusunda kullanım imkanına sahip olmasıdır. Zira Bitcoin ve altcoin piyasalarına, dileyen herkesin internet erişimi bulunan her yerden erişmesi mümkündür. Piyasaya herhangi bir giriş çıkış engeli yoktur. Hal böyle olunca, insanların bu piyasalarda ne amaçla bulunduğu sorgulanamamaktadır. Ne yazık ki, kripto sanal para piyasalarının bu tarz kullanımları engelleme amaçlı kullanabileceği bir mekanizması da bulunmamaktadır. Zaten, pek çok ülkenin kripto sanal paraların serbest kullanımı konusunda çekimser kalmalarının en önemli sebebi budur.

Tüm bu dezavantajlarına rağmen; Bitcoin ve diğer kripto sanal para birimlerinin ekonomi dünyasındaki para kavramına devrim niteliğinde bir yaklaşım getirdiği bir gerçektir. Bitcoin, bir teknolojik yenilik olarak ortaya çıkmıştır. Buna karşı çıkmak pek çok ülke için ilerleme ve kalkınma fırsatı yakalama şansına sahip olmamak ve medeniyetin gerisinde kalmak anlamına gelecektir. Bu yüzden; pek çok ülke, sakıncalarına ve hakkındaki yüzlerce farklı tartışma konusu ve söylentilere rağmen Bitcoin ve diğer kripto sanal para çeşitlerine yasaklama şeklinde bir tedbir uygulamamaktadır. Bunun yerine bu piyasalara ilişkin kolay kullanım amacıyla bazı düzenlemeler getirmektedirler.

2.      Kripto para piyasalarına düzenleme yapan ülkeler

Tabii ki, bu düzenlemeleri yapan ülkeler olduğu gibi yapmayan ülkeler de bulunmaktadır. Ancak, yukarıda belirtmiş olduğumuz sebeplerden dolayı pek çok ülke Bitcoin ve kripto sanal paraların kullanımına ilişkin bazı düzenlemeler yapmıştır. Düzenleme yapmayan ülkelerin mali otoriteleri ise hiçbir şey yapmasalar da kripto sanal paraların kullanımı ve borsalarını yakından takip etmektedir.

Bu ülkelerden birkaçı ve uyguladıkları düzenleme çeşitlerinin ne olduğundan bahsetmek gerekirse;

●       ABD

Dünyanın ekonomik süper gücü olarak adlandırılabilecek Amerika Birleşik Devletleri’nde kripto sanal para piyasalarına uygulanan herhangi bir kısıtlama ya da yasak bulunmamaktadır. Ancak, ABD mali otoriteleri kripto sanal paraların kullanımını yakından izlemekte ve borsaları ciddi bir şekilde takip etmektedir.

Dünyada bir kripto sanal paraya hükümet tarafından kesilen ilk ceza ABD tarafından 2015 yılında uygulanmıştır. ABD bünyesinde faaliyet gösteren mali kuruluş ve özel teşebbüslerin kara para aklama ve müşteri tanıma prosedürlerine uymasını takip eden ABD hazinesine bağlı görev yapan FINCEN isimli kuruluş ABD’deki kripto sanal paralar ve piyasalarıyla bu noktada ilgilenmektedir. 2015 yılında Ripple isimli kripto sanal paraya verilen cezayı FINCEN vermiştir.

ABD’deki pek çok eyalette Bitcoin’in tam olarak ne olduğuna ilişkin net bir karar verilememiştir. Örneğin; bazı eyaletlerde Bitcoin bir emtia olarak görülmüş ve buna yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Öte yandan, kurumlar Bitcoin’i bir mal olarak görmektedir. Aynı eyalette bulunan farklı iki mahkemede dahi Bitcoin’in sanal para kabul edilip edilmeme durumları farklılık göstermektedir.

●       Çin

Dünyanın en büyük ekonomilerinden biri olan Çin, dünya üzerinde söz sahibi bir ülke konumundadır. Bu nedenle, Çin’in kripto sanal paralara yaklaşımı büyük bir merak konusu olmuştur.

Piyasada çıkan pek çok farklı spekülasyona rağmen, Çin’de Bitcoin’in yasaklanmasına ilişkin bir yasa bulunmamaktadır. Hong Kong’da yapılan bir düzenleme ile Bitcoin, sanal emtia olarak görülmeye başlanmıştır.

●       İngiltere

İngiltere’de Bitcoin işlemleriyle ilgili katma değer vergisi uygulanmaması, ancak Bitcoin üzerinden elde edilecek sermaye iradı şeklindeki kazançların vergilendirileceğine yönelik bir düzenleme yapıldı. Bu düzenlemeyle birlikte İngiltere’nin de kripto sanal para piyasalarını yakından izlediği anlaşılmıştır.

3.      Kripto para kullanımını yasaklayan ülkeler

Kripto para kullanımı ile ilgili belli başlı düzenlemeler yaparak kripto para kullanımının sakıncalarından vatandaşlarını korumak isteyen ülkeler olduğu gibi bu teknolojiyi yasaklayan bazı ülkeler de bulunmaktadır. Aslına bakılırsa, bu yasaklama yaptırımının temel sebebi, bu ülkelerin kripto para sisteminin sadece kötü yanlarına odaklanmasıdır. Kripto paraları yasaklayan ülkelerdeki ortak bakış açısı, Bitcoin aracılığıyla sadece kara para aklanabildiği ve suç faaliyetlerinin finansmanın sağlanabildiğini düşünmeleridir.

Elbette ki; bu yaklaşım, doğru değildir. Tıpkı reel hayatta kullandığımız paraların da kötü niyetli kullanım şekilleri olduğu gibi Bitcoin’in de kötü niyetli kullanım şekilleri mevcuttur. Reel hayatta bu kötü niyetli kullanımları takip etmekte nasıl zorlanılıyorsa Bitcoin’in kötü niyetli kullanımının takibi de bir ölçüde zor olabilir.

Ancak, sırf bu nedenlerle Bitcoin veya diğer kripto sanal paraları yasaklama şeklinde bir davranış şekli ortaya koymak çok doğru görülemez. Yine de bunu yapan ülkeler bulunmaktadır.

●       Bangladeş

Ülkede 2015 yılından itibaren kripto sanal para kullanımının suç olduğu yönünde bir yasa çıkarılarak Bitcoin ve altcoin kullanımı yasaklandı.

●       Bolivya

Bolivya da kripto para yasakçısı ülkeler arasında yer almaktadır. 2014 yılında ülkede devletin resmi olarak kripto para çıkarması durumu haricinde kripto para kullanımı yasaklanmıştır. Tabii ki, Bolivya hükümeti tarafından şu ana kadar çıkarılan bir kripto sanal para da bulunmamaktadır.

●       Kırgızistan

Kırgızistan Merkez Bankası tarafından 2014’te verilen bir karar sonucu Bitcoin ve diğer tüm kripto sanal paraların ülke dahilinde kullanılması yasaklanmıştır.

4.      Kripto paralara uygulanan düzenlemelerin sonuçları

Kripto sanal paraların herhangi bir otorite tarafından doğrudan kontrol edilememesi (hepsi değil büyük bir çoğunluğu için geçerli bir özellik) büyük bir avantaj sağlamaktadır. Bu avantaj, kripto sanal paraların ekonomik kriz gibi şeylerden etkilenmemesini sağlar. Çünkü herhangi bir merkeze ve ülkeye bağlı olmayan bu paraların siyasi bir anlaşmazlık veya bir bölge veya ülkedeki üretim krizi gibi şeylerden etkilenmesi çok olası değildir. Merkezi olmayan sistemi, kripto sanal paraların evrensel nitelikte kullanımı konusunda imkan sağlar.

Ancak, bu büyük faydasının yanında bu piyasanın bu denli başıboş olması pek çok ülkeyi ürkütmektedir. Zira, bu başıboşluk yüzünden kripto sanal para piyasaları üzerinde her türden işlemin istenildiği ölçüde yapılmasına imkan tanınmaktadır. İşlem yapmanın oldukça kolay olması sayesinde de pek çok kötü niyetli kişinin kara para aklama ve suç finansmanı gibi pek çok ülkenin istemediği şeylerin bu piyasalarda yapılmasına olanak bulunmaktadır.

Kripto sanal paralar ile ilgili gelen itirazların en kabul görenlerinden biri de bu başıboşluktan kaynaklanan sorunlardır. Aynı şekilde, bu piyasada işlem yapan kişilerin de yasalarla korunmaması nedeniyle uğradığı hak kayıplarında ne şekilde davranacakları ayrı bir tartışma konusudur.

Hal böyle olunca; kripto sanal para piyasalarına yukarıda da bahsettiğimiz üzere pek çok ülkenin bakış açısı olumlu olmuştur. Bazıları çekimser davransa, bazıları yasaklasa da pek çok ülkede kripto sanal para kullanımı serbest bir şekilde gerçekleştirilmektedir. Ancak; gidişat öyle gösteriyor ki, kripto sanal para piyasaları ile ilgili düzenlemelerin sayısı gün geçtikçe daha da artacaktır.

Bu sayede, kripto sanal paraların kullanım oranları üzerinde bir yükseliş olacağı da söylenebilir. Ayrıca, nispeten çok yeni bir teknoloji olan kripto sanal para teknolojilerinin hala pek çok eksiği bulunmaktadır. Bu eksiklikleri nedeniyle mağduriyete uğrayan kişilerin hak kayıplarının önlenmesi amacıyla ülkeler bazında yapılacak yasal düzenlemeler Bitcoin kullanımı üzerine ek güvenceler sağlayabilir. Elbette ki, bu düzenlemelerin kısıtlayıcı bir yanının bulunmaması daha doğru kripto sanal para kullanımı için gerekli şartlardan biridir. Bu durum, Bitcoin’in daha çok insan tarafından kullanılmasını sağlayacaktır.